Anja Meulenbelt duidt het Palestijns verzet

De pro-Palestijnse protesten rondom 7 oktober 2026 veroorzaakten een storm van verontwaardiging nadat op de Dam in Amsterdam Hamasvlaggen aanwezig waren. In de Tweede Kamer en in iedere talkshow konden duiders niet vaak genoeg benoemen hoe onbegrijpelijk het is dat deze vlaggen werden toegestaan. Zonder zich af te vragen hoe het mogelijk is dat na 3 jaar genocide, zionistische vlaggen nog probleemloos getoond kunnen worden. En hun dragers daar geen enkele publieke afkeur voor hoeven te verwachten.

“Mijn ervaring is dat we In Nederland verdomd weinig weten over Hamas. Behalve dat iedereen er wel een mening over heeft.” – Anja Meulenbelt

Nog altijd blijven negatieve stereotypen van Hamas de gedachten en gewetens van Nederlanders domineren. Anja Meulenbelt vecht al jaren tegen dit hardnekkige probleem. De algemene Nederlander weet vrijwel niets van het Palestijns verzet. Hoe weten ze dan wat zij veroordelen? In een bericht op social media probeerde zij wederom de massa kennis bij te brengen over het Palestijns verzet. Op een aantal Social Media platforms werd haar post al verwijderd. Daarom hieronder haar uiteenzetting.

Hamas begrijpen

Anja Meulenbelt – 26 oktober 2026

Naomi Klein, de joods-Amerikaanse auteur-activiste, die met haar analyses steeds weer iets toevoegt dat nog geen ander had bedacht, heeft nu een artikel geschreven voor de Guardian. Daarin legt ze bloot hoe Israël meteen na 7 oktober 2023 aan de gang ging om het gebeurde om te zetten in een simpele fabel van goed en kwaad. Daarbij is Israël vanzelfsprekend volledig onschuldig. Opnieuw een slachtoffer. De aanval op Israël wordt opgevat als een herhaling van de Holocaust, de enige genocide die onze erkenning verdient. De vijand die voor die aanval verantwoordelijk was, Hamas dus, wordt weggezet als een groep monsters die ondanks alle regels van het internationale recht verdienen om definitief vernietigd te worden.

Dat de activiteiten van Hamas worden weggezet als puur terrorisme bij uitstek en per definitie, en niet als verzet tegen wat hen is aangedaan, past in dit patroon. Het zijn nu eenmaal ‘Islamitische vechtersbazen’, ‘Jodenhaters van huis uit’, zo is de aanname. Hen wordt ook geen ander doel toegeschreven dan de vernietiging van Israël, de ‘enige staat waar Joden veilig zijn’. Alles wat er vóór 7 oktober is gebeurd, de Nakba, de bezetting, de belegering van Gaza, de sluipende annexatie van de Westoever, de serie aanvallen op Gaza met duizenden doden als gevolg – het doet er niet toe. Over de vernietiging van Palestina mogen we het niet hebben.

Als er één zaak is waarmee de Israël-lobby, ook de afdeling Nederland daarvan, geslaagd is in de beïnvloeding van de publieke mening, dan is dat niet eens de gewoonte om eenieder die kritiek heeft op Israël weg te zetten als antisemiet. Dat is inmiddels zo gewoon geworden dat ik meen dat de werking daarvan zijn houdbaarheidsdatum wel heeft overschreden. Wat ik veel zorgelijker vind, is de vanzelfsprekendheid waarmee het Palestijnse verzet, dat zelden als verzet benoemd wordt, stelselmatig omschreven wordt als een bende terroristen. Ook mensen die vinden dat Israël te ver gaat met de verwoesting van wat er nog over is van Palestina, horen we zeggen: ‘Ja maar, Hamas’.

Mijn ervaring is dat we In Nederland verdomd weinig weten over Hamas. Behalve dat iedereen er wel een mening over heeft. Als we vragen waar die mensen die Hamas ‘tuig’ noemen hun informatie eigenlijk vandaan halen, valt er meestal een stilte. Ik neem aan dat dat meer in de sfeer ligt van: ‘Iedereen weet wat voor mensen dat zijn. En 7 oktober heeft dat opnieuw laten zien, toch?’ Hoeveel mensen weten dat Hamas in de jaren van hun bestaan ongeveer alles heeft geprobeerd, diplomatie, voorstellen om tot een overeenstemming met Israël te komen, geweldloos verzet (waar met gruwelijk Israëlisch geweld op is gereageerd), voordat de zaak zo is opgelopen dat ze gekozen hebben voor een aanval op Israël? Hoeveel mensen realiseren zich dat de VN al jaren geleden gewaarschuwd heeft dat Gaza onder het Israëlische bezettingsregime in 2020 onleefbaar zou zijn? Het werd 2020 en Gaza was onleefbaar. Behalve de jarenlang actieve Palestinabeweging (waar ik mezelf ook toe reken) heb ik niet gezien dat de media en de politiek dat een serieuze aanleiding vonden om eens na te denken over onze medeverantwoordelijkheid. De aandacht verschoof naar Oekraïne. Daar hebben Nederlanders het makkelijker mee om te beslissen wie de good guys zijn en wie de slechteriken. Oekraïne kon na de aanval rekenen op een solidaire blauw-geel vlag op het Amsterdamse stadhuis. Bij alle aanvallen op Gaza van voor 7 oktober hoefden we niet te wachten op een solidaire Palestijnse vlag. Wel een Israëlische, na 7 oktober.

Ik heb een stapel boeken en artikelen over Hamas in huis, maar het beste werk is onlangs geschreven, na 7 oktober, Understanding Hamas en why it matters. Het is samengesteld door Helena Cobban en Rami Khourdi, en bestaat uit vijf bewerkte interviews die eerder verschenen als webinars op Just World Educational, met drie Palestijnse academici en twee Europese experts die jaren doorbrachten in Gaza, Jeruzalem en de Westoever. Dat zijn Paola Caridi, Jeroen Gunning, Khaled Hroub, Mouin Rabani en Azzam Tamimi. Alle vijf hebben hun sporen al verdiend met grondig onderzoek en publicaties. Het boek is niet door de minsten aanbevolen, zoals Avi Schlaim, John Mearsheimer en Max Blumenthal. Kenmerkend voor dit boek is dat geen van de deelnemers kritiekloze bewonderaars van Hamas zijn. Wel mensen die de geschiedenis kennen, en hun visie plaatsen in een doordacht frame: dat van een met Westerse hulp al voor 1948 ontworpen vorm van Settler Colonialism. Verdrijvingskolonialisme dus, met een zionistische ideologie, die er op neer komt dat het vanaf het begin de bedoeling was om zoveel mogelijk land te veroveren voor de stichting van een ‘Joodse’ staat, met zo min mogelijk niet-joden, lees ‘Arabieren’ (ik zet dat ‘Joodse’ tussen aanhalingstekens, omdat de staat niet joods is, maar zionistisch). In 1948 officieel gestart met de stichting van de staat Israël en met de Nakba, de verdrijving van het grootste deel van de er wonende Palestijnen. Hamas is pas ontstaan in 1987, als een Palestijnse afscheiding van de Muslim Brotherhood. Oorspronkelijk was het een organisatie die zich veel meer bezig hield met op islamitische leest geschoeid welzijnswerk voor de bevolking in de Palestijnse gebieden en pas gaandeweg overging tot verzet, in alle mogelijke schakeringen. In de jaren negentig met zelfmoordaanslagen, daarmee opgehouden, en vervolgens een geschiedenis van vreedzaam verzet, pogingen tot een diplomatieke oplossing, deelname aan de verkiezingen waarmee ze – wat niet het plan was, de overheid werden in de Gazastrook, en uiteindelijk ook weer gewapend verzet. Precies dat dus waarmee het Westerse etiket dat al eerder op Hamas was geplakt – ‘Het zijn terroristen’ – bevestigd werd. Hamas heeft altijd bestaan uit verschillende interne stromingen. Een meer militante en een meer diplomatieke. Wat het bijzonder maakt dat het hun gelukt is om de beweging bij elkaar te houden zonder afsplitsingen.

Ik haal uit het boek een aantal punten die ik belangrijk vind, maar al te goed wetende hoe er in doorsnee over het Palestijnse verzet gedacht wordt in het westen. Niet door de groeiende protestbewegingen in onze landen, maar door onze regeringen, en vaak ook onze media. We weten welk mantra er meteen losbarstte na 7 oktober: Israël is aangevallen door terreurgroep Hamas en moet zich dus verdedigen. Waarom is het belangrijk om Hamas niet weg te zetten als een terreurgroep?

Is Hamas alleen maar een terreurgroep?

Jeroen Gunning legt uit waarom het zo schadelijk is om het steeds maar weer te hebben over die terroristen. In de eerste plaats verklaart het niets. Het is alsof Hamas uit het niets is ontstaan en geen geschiedenis heeft. Geen aanleiding waarom ze tot verzet zijn overgegaan, behalve dat het Arabische moslims zijn. ‘Ze zijn nu eenmaal zo’ (waar in Nederland meteen een soort anti-moslim en anti-Arabieren racisme om de hoek komt kijken voeg ik toe). Ten tweede betekent het definiëren van het verzet als het werk van terroristen, dat er geen politieke oplossing is. Met dit narratief kan Israël blijven beweren dat zij koste wat kost de militaire overmacht over Hamas moeten behouden. Want het is onmogelijk om tot een oplossing te komen omdat terroristen nu eenmaal terroristen blijven. Altijd ‘Jodenhaters’. Maar feit is dat zij een grassroots beweging zijn, voortgekomen uit het volk zelf. Dit houdt in dat de enige ‘oplossing’, het compleet laten verdwijnen is van Hamas, neerkomt op het vernietigen van dat hele volk. De genocide die nu plaatsvindt. Een bijkomend vooroordeel dat in dit verhaal verpakt is, is dat Hamas alleen als gewelddadig wordt gezien, en niet begrepen wordt dat die niet alleen bezig is met verzet. Zij nam ook deel aan verkiezingen en probeerde eenheid te brengen onder verdeeld geraakte Palestijnen. Daarnaast vormde zij in Gaza ook de overheid. Hierdoor zijn de meeste Hamasleden geen verzetsstrijders, maar ambtenaren, leraren en medisch personeel.

“We mogen niet vergeten dat de Palestijnen onder het internationale recht en de resoluties van de VN het recht hebben om zich te verzetten tegen de bezetting. Als het moet ook gewapend.” aldus Gunning. Om over Israël te zeggen dat die het recht hebben op zelfbescherming tegen geweld van terroristen van Hamas draait de zaak dus om. Een bezettende mogendheid heeft niet het recht oorlog te voeren tegen de bevolking onder hun bezetting. Wie hebben er meer recht op zelfverdediging, en waar komt het meeste geweld vandaan?

“Wij van Hamas zijn niet geboren om voor altijd te blijven vechten. We hebben onze doelen, we willen het recht op zelfbeschikking terug, we willen onze vrijheid. Als we dat hebben, hoeven we niet meer te vechten.”, zei Khaled Meshal, eens de leidende figuur in Hamas. We lezen het in het hoofdstuk met Khaled Hroub. Ze wegzetten als geboren terroristen maakt het onmogelijk om te bedenken dat er met hen te praten valt en dat er vrede mogelijk is. En dat is kennelijk ook de bedoeling.

Catastrofale overwinningen

Hroub snijdt een interessant punt aan. Dat Hamas last heeft van een reeks catastrofale en niet geplande overwinningen. Toen ze besloten om deel te nemen aan de verkiezingen in 2006, was het nooit de bedoeling dat ze die zouden winnen. Dat gebeurde (weet ik ook uit eigen ervaringen in Gaza in die tijd) omdat een groot deel van de bevolking Fatah en de PLO spuugzat was. En op Hamas stemden ook als ze niet bepaald hingen aan het idee van een Islamitische staat. Daar kwam ook nog de mislukte coup bij van 2007. Een poging onder andere van de PLO, ondersteund door de VS, om Hamas af te zetten. Die coup werd afgeslagen, met het gevolg dat Hamas daarna de interne macht had over de Gazastrook. Wat nooit de bedoeling is geweest, want tot op de dag van vandaag streeft Hamas naar een gedeelde en door de bevolking gekozen leiding.

Een derde overwinning die waarschijnlijk niet zo was bedoeld, was het effect van de aanval op Israël op 7 oktober. Hamas had niet verwacht dat Israël zo traag zou zijn met militair ingrijpen. Waarschijnlijk was het plan vooral om een aantal Israëlische militairen te gijzelen en mee te nemen naar Gaza. Om te ruilen tegen een deel van de duizenden Palestijnse gevangenen. Het was nooit de bedoeling dat Hamas een jaar met die gegijzelden in hun maag zou zitten. Het is ook de vraag of de zaak niet enorm uit de hand liep, met vele dode burgers tot gevolg. Er bleken namelijk veel meer Palestijnen mee de grens over te trekken, toen dit bleek te kunnen. Ook is inmiddels duidelijk dat er Israëli’s zijn gedood door eigen vuur vanuit gevechtshelikopters die op auto’s schoten. En door tanks die schoten op een Kibbutz. Hoeveel dat er zijn, weten we niet. Hamas heeft ingestemd met een onafhankelijk onderzoek – ook naar wat inmiddels leugens blijken te zijn, zoals die veertig onthoofde baby’s. Maar Israël heeft dat afgewezen, zegt Azzam Tamimi.

Bij de onderhandelingen was Hamas bereid genoegen te nemen met de teruggave van Gaza en de Westoever, op voorwaarde dat de Palestijnse bevolking het daar mee eens zou zijn. Ook dat wordt meestal vergeten, maar niet vergeten door de schrijvers van dit boek. Er valt met Hamas weldegelijk te praten. Het is ook al niet toevallig dat een van de mensen waarmee zeker te praten viel, Ismail Haniye, nog tijdens de onderhandelingen in Teheran werd vermoord.

Het is in de media nogal de gewoonte om Hamas simpelweg onder te brengen bij de organisaties als IS en Al-Qaeda, in de door de VS na 9/11 geïntroduceerde War on Terror. Of ze te zien als de loopjongens van Iran. Veel daarvan blijkt onwaar. Hamas wijkt wezenlijk af van andere organisaties in zoverre ze meer Palestijns-nationalistisch zijn dan islamistisch. Hamas heeft geen interesse in een wereldwijd kalifaat, wat we kunnen zien aan het feit dat ze geen acties voeren buiten het territorium van historisch Palestina. Ze gaat er van uit dat er in een toekomst samengewerkt moet worden met de verschillende secties in het Palestijnse volk zoals christenen en linkse en marxistische groeperingen. En er wordt rekening mee gehouden dat niet alle Palestijnen diep gelovig zijn, al zien ze zichzelf als moslims. Nu al, wordt in het verzet samengewerkt. Ook is er veel intern overleg, onder andere met de belangrijke groep Palestijnse gevangenen en met vertegenwoordigers van de vluchtelingen buiten de grenzen. Hamas verschilt ook van bijvoorbeeld het regime in Iran. Ze zien niets in de Iraanse gewoonte om zonder verkiezingen een reeks religieuze leiders in de regering te zetten, zegt Mouin Rabbani. Hamas is veel democratischer van aard dan meestal wordt aangenomen. De enige factie waar het niet mee lukt om tot samenwerking (en tot nieuwe verkiezingen) te komen is de veel te veel met Israël en de VS samenwerkende PLO onder leiding van de inmiddels weinig populaire Abbas.

Hamas heeft in 2017 trouwens een nieuw beginselprogramma geschreven, waarin ze expliciet duidelijk maken dat voor hen niet de Joden maar de zionisten de vijand zijn. Wat er ook verder gebeurt: de Joden mogen blijven. Maar niet als kolonisten. Elke Palestijn weet heel goed wie de bommen laat vallen, wie de vijand is. In alle jaren dat ik in Gaza kwam heb ik niets meegemaakt dat op antisemitisme leek. Ik mocht mijn Joodse vrienden meenemen, als ik dat wilde. Al zal ik mijn hand niet in het vuur steken voor alle jongeren die geen andere joden meer kennen dan de Israëlische soldaten. Dat er ooit nog sprake kan zijn van een samenleving zoals die er was voor 1948, waarin joden, moslims, christenen en ongelovigen vreedzaam samenleefden wordt met de dag onwaarschijnlijker.

Voor de in onze contreien veelvuldig gehoorde bewering dat het Palestijnse volk, met name in de Gazastrook, zo lijdt onder de dictatuur van Hamas, is weinig reden. Ook bij de laatste peiling, zeven maanden na 7 oktober, bleek 71% van Gaza van mening dat het verzet gelijk had gehad met de aanval op Israël. Hamas is dus in populariteit gestegen, niet gedaald. Ondanks het feit dat er ook mensen zijn die zich afvragen of Hamas wel rekening heeft gehouden met de mogelijkheid dat Israël op zo’n bloedige manier wraak zou nemen op hun vernedering, is het grootste deel van de bevolking vóór verzet. Wat begrijpelijker is als we ons herinneren hoeveel dodelijke Israëlische aanvallen Gaza er al zijn geweest. En het besef dat wat er voorheen gaande was een slow motion genocide was. Zonder enig uitzicht op een leefbare toekomst. De Palestijnen, ook die op de Westoever, voor wie Hamas nu populairder is dan ooit tevoren, begrijpen dat Hamas er in geslaagd is om de Palestijnse zaak wereldwijd op de politieke agenda te krijgen. Daar waar deze al bijna vergeten was. Ook zien ze de enorme wereldwijde protestbeweging tegen de Israëlische genocide groeien, al is er dankzij de ondersteuning van de VS nog steeds geen einde in zicht.

Het boek is in mijn ogen de meest informatieve publicatie die we hebben. Waarin we met veel bronvermeldingen kunnen lezen hoe vaak het Palestijnse verzet heeft geprobeerd tot een overeenstemming en een einde aan het geweld te komen. En hoe vaak zij zich gehouden hebben aan afspraken bij een tijdelijke wapenstilstand – en Israël niet. Ook aan de mensen die vooral geschokt zijn door de Joodse doden van 7 oktober en de duizenden Palestijnse doden van daarvoor, is de vraag hoeveel opties er voor de Palestijnen nog waren om hun recht op zelfbeschikking terug te krijgen.

Veel van de jongeren die in het Westen protesteren, beseffen wat de meeste media en onze regering niet wensen te zien: dat wat er gaande is een bevrijdingsstrijd is, een loskomen uit een dodelijk kolonialisme. En hoeveel overeenkomsten er zijn met de bevrijdingsstrijd, eens van Algerije, Zuid-Arika, Vietnam, Indonesië. Waarbij strijders eveneens als nu als terroristen werden weggezet. Dat we ook weten dat er bij al die bloedige strijd om vrijheid ook door het verzet daden zijn gepleegd die niet door de beugel kunnen, maakt niet dat we vinden dat ze ongelijk hadden om de kolonisatie af te schudden. Dus ik zeg het nog maar even: begrijpen waar Hamas vandaan komt en waar het over gaat betekent niet dat we geen kritiek zouden mogen hebben. Maar éérst is het nodig dat we het Palestijnse verzet erkennen. Als legitiem.

Het is niet voor niets dat het grootste deel van de wereld, het globale Zuiden, waar zoveel bevolkingen nog de herinneringen hebben aan koloniale onderdrukking vierkant achter de Palestijnse vrijheidsstrijd staan. En dat de mogendheden in het westen, juist die met een groot pak koloniale boter op hun hoofd, het net als onze regering het niet kunnen opbrengen om de stelselmatige overtredingen van het internationale recht door Israël te veroordelen. Het is ook niet toevallig dat in Nederland van de groeiende protestbeweging een flink deel hoort bij migranten, vluchtelingen en afstammelingen van ‘gastarbeiders’. Zij hebben de ervaring van kolonialistische onderdrukking nog in hun DNA zitten.

Ik citeer Pankaj Mishra, afkomstig uit India: ’De manier waarop Westerse media schrijven over de oorlog in het Midden-Oosten, is geworteld in het traditionele verhaal dat het Westen graag over zichzelf vertelt: dat van verlichte supermachten die de wereld bevrijden van onvrijheid. Maar nieuwsflash: die wereldorde bestaat al lang niet meer. En de niet-Westerse meerderheid wordt elke dag woedender over het brute geweld waar Israël mee wegkomt.’

Noot: Naomi Klein, How Israel made trauma a weapon of war. In: The Guardian, 5 oktober 2024 | Pankaj Mishra, Hoe de oorlog in het Midden-Oosten het falen van de westerse journalistiek blootlegt. In: De Correspondent 4 oktober 2024